Rosja nie rezygnuje z żądań ograniczenia obecności Sojuszu Północnoatlantyckiego w Europie. Według oceny amerykańskiego think tanku Institute for the Study of War (ISW) Moskwa zmierza do pogłębienia ingerencji w europejski system bezpieczeństwa, a jej długofalowym celem jest odwrócenie porządku ukształtowanego po zakończeniu zimnej wojny. Analitycy ISW jako punkt odniesienia wskazują granice NATO z 1997 roku, czyli moment, w którym podpisano Akt Stanowiący NATO-Rosja.
Rok 1997 nie jest przypadkowy. Akt Stanowiący regulował relacje między Sojuszem a Rosją i miał być ramą ich współpracy po upadku bloku wschodniego. Cofnięcie NATO do tamtych granic oznaczałoby w praktyce wycofanie się Sojuszu z obszaru, który po 1997 roku objął nowych członków z Europy Środkowej i Wschodniej, w tym Polskę. Ocena ISW sugeruje, że Kreml nie traktuje tego układu jako trwałej podstawy relacji, lecz jako przeszkodę do usunięcia.
Ostrzeżenie ISW dotyczy więc nie pojedynczego żądania, lecz konsekwentnego kierunku rosyjskiej polityki. Z notatek wynika, że Moskwa, mimo prowadzonych rozmów, nie zamierza porzucić postulatów dotyczących ograniczenia obecności wojskowej NATO na wschodniej flance. Analitycy instytutu oceniają, że celem jest zmiana zasad bezpieczeństwa na kontynencie, a nie jedynie doraźne ustępstwa w konkretnych sprawach.
Równolegle głos w tej sprawie zabrał łotewski premier Andris Kulbergs. Podczas szczytu Unii Europejskiej w Dublinie powiedział, że „nie nadejdzie pokój”. Jego uwagi odnosiły się do prowadzonych, jak podano, negocjacji dotyczących rosyjskiej wojny w Ukrainie. Według premiera Kreml wykorzystuje te rozmowy, by odwrócić uwagę europejskich rządów od spraw wymagających natychmiastowej reakcji.
Kulbergs ostrzegł przed konsekwencjami takiego odwrócenia uwagi. Jego zdaniem może ono prowadzić do opóźnień w przekazywaniu pilnie potrzebnej pomocy wojskowej Ukrainie. Premier, który wypowiedział się na forum unijnym, podkreślił, że Ukraina potrzebuje wsparcia właśnie teraz, a nie po zakończeniu kolejnych rund rozmów. Jego wypowiedź wpisuje się w szerszy spór w Europie o to, czy dialog dyplomatyczny z Moskwą może być prowadzony bez wcześniejszego wzmacniania pozycji Kijowa.
Połączenie obu wątków pokazuje, że kwestia obecności NATO w Europie pozostaje w centrum debaty o bezpieczeństwie kontynentu. Według oceny ISW nie chodzi wyłącznie o relacje z Ukrainą, lecz o szerszy plan zmiany układu sił w Europie, którego punktem odniesienia są granice Sojuszu sprzed niemal trzech dekad. Stanowisko Łotwy, państwa graniczącego z Rosją, pokazuje, że w Europie Północno-Wschodniej obawy przed takim scenariuszem są szczególnie odczuwalne.
3