Na Dzień Niepodległości, obchodzony 11 listopada, warto sięgnąć po filmy, które opowiadają o cenie, jaką Polacy płacili za wolność. Poniżej zestawienie sześciu tytułów, od pierwszej polskiej produkcji o Legionach po dramaty o powstaniu warszawskim i tragedii na Wołyniu. Każdy z nich pokazuje inny etap walki o niepodległość i inne koszty, jakie ponosiło społeczeństwo.
Najstarszym tytułem na liście jest «Szaleńcy», pierwszy polski film o Legionach z czasów I wojny światowej i wojny o niepodległość w latach 1914–1920. Jego bohaterami są pracownik krakowskiego winiarni oraz student z Zurychu, którzy dołączają do Legionów. Film ukazuje młodych ludzi z różnych środowisk, połączonych decyzją o wstąpieniu do formacji walczącej o odrodzenie państwa. Według przekazanych informacji wersja dźwiękowa tej produkcji pojawiła się w 1934 roku, a więc w okresie, gdy Polska istniała już jako niepodległe państwo.
Z kolei «Hubal» w reżyserii Bohdana Poręby opowiada o oddziale partyzanckim majora Dobrzańskiego, działającym po klęsce wrześniowej 1939 roku. Historia dowódcy i jego żołnierzy pokazuje, jak wyglądała walka w okupowanym kraju, gdy regularna armia przestała istnieć. Thriller «80 milionów» Waldemara Krzystka przenosi widza w zupełnie inne realia. Akcja rozgrywa się na Dolnym Śląsku, gdzie działacze «Solidarności» przed wprowadzeniem stanu wojennego próbują ukryć pieniądze przed władzą. To opowieść o strachu, konspiracji i ryzyku, jakie niosła niezależna działalność w PRL. Film jest dostępny w serwisie Netflix oraz w TVP VOD, co ułatwia jego obejrzenie w okresie świątecznym.
Dwa kolejne tytuły dotyczą powstania warszawskiego, jednego z najbardziej tragicznych epizodów II wojny światowej. «Powstanie Warszawskie» Jana Komasy to dokument zbudowany z kolorowanych archiwalnych materiałów filmowych, które pozwalają zobaczyć miasto i jego mieszkańców w czasie walk. Fabularne «Miasto 44» tego samego reżysera przedstawia Warszawę w 1944 roku oczami młodego bohatera o imieniu Stefan. Oba filmy łączy wspólny temat, ale różni forma: pierwszy opiera się na dokumencie, drugi na fikcyjnej opowieści osadzonej w realiach powstania.
Zestawienie zamyka «Wołyń» Wojciecha Smarzowskiego, opowiadający o losie Polaków na Kresach Wschodnich w latach 1939–1943. Scenariusz oparto na literaturze Stanisława Srokowskiego oraz na relacjach świadków, co nadaje filmowi charakter dokumentalnego świadectwa. Film można obejrzeć w serwisie Netflix i w Playerze. Tematyka Wołynia wciąż budzi silne emocje, dlatego jego obejrzenie może być okazją do rozmowy w rodzinnym gronie o historii, z której wyrasta współczesna pamięć o granicach i wspólnocie.
Obchody Narodowego Święta Niepodległości zaplanowano w całym kraju, a w Warszawie zapowiedziano marsz. Prezydent Karol Nawrocki weźmie udział w uroczystościach w stolicy wraz z małżonką. W Krakowie obchody zostały ograniczone z uwagi na żałobę po sobotnim ataku na Rynku Głównym, co wpłynęło na formę świętowania w mieście, z którego pochodzi jeden z bohaterów «Szaleńców». Seans filmowy może być więc jedną z form uczczenia rocznicy w czasie, gdy część lokalnych uroczystości przybrała bardziej stonowany charakter.
4